PUBLIKACJE

W skrócie

• Wśród rozmówców popularnością cieszą się postulaty stawiające na mocną obronę interesów narodowych w relacjach z Unią Europejską oraz na krajową politykę, która priorytetowo traktuje polskich obywateli, a nie cudzoziemców – zwłaszcza Ukraińców. Polki i Polacy oczekują, że nie będą musieli konkurować z migrantami o dostęp do opieki zdrowotnej i mieszkań oraz nie będą w równym stopniu dzielić się z nimi transferami socjalnymi.
• Badani przychylnie patrzą na programy wsparcia słabszych grup społecznych (chorych, dzieci, osób starszych), jeżeli dotyczą Polaków. Nie postrzegają migrantów jako wymagających podobnej pomocy. Mają poczucie, że Ukraińcy nadużywają swoich praw w Polsce.
• Symbolem niewydolności państwa i nierówności społecznych pozostaje system opieki zdrowotnej. Badanych rażą wieloletnie kolejki do specjalistów (m.in. w psychiatrii dziecięcej) i opłaty za usługi medyczne.
• Według rozmówców tradycyjne media utraciły wiarygodność. Badani wykazują wyraźną skłonność do budowania narracji przeciwstawnych do tych, które są powielane w oficjalnych kanałach informacyjnych.
• Rozmówcy są zmęczeni polaryzacją społeczeństwa i „wojną polsko-polską”. Mają przesyt negatywnych emocji w przekazach medialnych i politycznych, opartych na strachu, złości i wrogości. Prowadzi to do zachowań polegających na celowym unikaniu wiadomości. Ten efekt potęgują jeszcze powtarzane w mediach relacje z wojny w Ukrainie.
• Badani pozostają bardzo krytyczni i nieufni wobec klasy politycznej. Postrzegają politykę jako sferę zakłamania i zaniku wartości, która daje korzyści przede wszystkim politykom. Krytyka przenosi się też na inne uprzywilejowane grupy, które – zdaniem badanych – wyzyskują państwo, w szczególności lekarzy.
• Pytani chcą polityków sprawczych i autentycznych, którzy biorą pod uwagę opinię społeczną. W ich wypowiedziach słychać tęsknotę za prawdziwymi liderami, którzy zachowują kontakt z wyborcami i nie zasłaniają się przywilejami władzy.

Informacja o badaniu

Wiedza o polityce

– Niezły cyrk.

– Z zarabianiem pieniędzy, tylko na tym im zależy. Nie liczy się człowiek, nie liczy się jednostka, potrzebujący – tylko dbają sami o siebie.

– Prowadzi do konfliktów. Ludzie dzielą się na takie dwie grupy. Jak dochodzi do takich rozmów, to często jest trochę burzliwie, jak spotkają się dwie różne partie. Wtedy powstaje właśnie taki cyrk (śmiech).

– Do polityki idą ludzie, którzy… według mnie i moim zdaniem potrafią idealnie kłamać i nie mają kręgosłupa moralnego.

– Dla mnie to jest banda kłamców.

– Jeden wielki kabaret.

(Chełm, kobiety)

– Jeżeli zdobędziesz władzę, to zmieniasz się.

(Chełm, mężczyźni)

– Ze złodziejami.

– Z zakłamaniem.

– Ludzi w ciula robią i to wszystko.

– I to powiem: czy PiS czy PO, to się wymieniają.

– Dla mnie to są złodzieje, więc są bardzo blisko ugadani, tylko się wymieniają.

– Złodzieje.

– Afery.

– Te same gęby, ci sami złodzieje od lat. No teraz (…) słychać, jak mówią, że przydałoby się wymienić rząd. No ale jak wymienić rząd?

– Na nowych złodziei.

– Na nowych złodziei, żeby ukradli jeszcze więcej?

(Ełk, mężczyźni)

– Ja mam poczucie, że trochę żeśmy zatracili takie podstawowe parytety. Honor, walczymy o kraj, poszanowanie… to jest takie naginanie nawet konstytucji w świetle dzisiejszych trendów, takiej tolerancji. Mnie to po prostu mierzi i przeraża.

– Mało który kieruje się prawdziwą ideą. Żeby zostać politykiem, to jest taki ideał, żeby pomagać ludziom, żeby lepiej się im żyło. Mam wrażenie, że mało kto ma taką ideę.

(Warszawa, kobiety)

– Ze ściekiem.

– Z układami.

– Chyba z władzą się kojarzy głównie tak naprawdę.

– …albo pieniądze.

– …i pieniądze.

– Do polityki się idzie nie dla pieniędzy, to nie jest prawda – władza jest ważniejsza niż pieniądze…

– Po to się idzie do polityki, żeby mieć władzę.

(Warszawa, mężczyźni)

– No ale teraz ciężko o taką jakby jasną, klarowną, przejrzystą informację. Bo nie wiem na Wirtualnej Polsce się coś czyta. Później na przykład na jakimiś innym portalu coś innego. Onet na przykład. Później właśnie oglądamy coś na YouTube.

– Każdy ma swój przekaz i udowodnij, że to jest prawda.

(Warszawa, mężczyźni)

– … wystarczyło oglądać Wiadomości na Jedynce jeszcze trzy lata temu, przed wyborami. Przed wyborami trzy lata temu na wszystkich innych kanałach przykładowo PiS narobił gnoju, było to mówione, na Jedynce nigdy. Było to przeinaczone, że PiS zrobił coś dobrego. Jeżeli PO coś zrobiło złego, na wszystkich trzech kanałach i innych było to powiedziane, że PO zrobiło coś złego. Na Jedynce to było rozdmuchane. A teraz według mnie Wiadomości się zmieniły, bardzo się zmieniły. (…) mówią według mnie prawdę.

- Ja czasami oglądam na TVP1 Wiadomości, na TVN Wiadomości i na Fakty. I to zupełnie jest co innego. Tak, każdy swoją wizję, jak to jest. Jedynka pod rząd ma codziennie ten… To rządu telewizja.

(Ełk, mężczyźni)

– Wypowiedzi polityków, 100%. Nieważne w jakim kanale i gdzie. Czy to jest TVP, czy to jest TVP INFO, czy w likwidacji czy nie w likwidacji. Kiedyś Kurski prowadził swoją telewizję, teraz prowadzi ją ktoś inny. To nie ma znaczenia. Wypowiedzi polityków i ich wiarygodność i później to, że ludzie oddają na nich głosy. Czyli wierzą w nich. I to jest ważne. To jest dla mnie wiarygodne.

– …Politycy są absolutnie niewiarygodni. Mówiąc jedną rzecz, zaprzeczają bardzo często sami sobie. I akurat to są… ostatnia grupa jakby, której można zdać się na zaufanie.

(Warszawa, mężczyźni)

– Czego szukacie w mediach, gazetach, internecie?

– [tematów] kontrowersyjnych.

– Afer.

– Afer, tak.

– Zawsze kontrowersyjne. (…)

– Co dowiozą, co nie dowiozą.

– Zależy, czy ktoś na giełdzie siedzi, czy nie, bo to wtedy też ma….

– Pamiętasz, jak ten polityk, co sam wziął odpalił gaśnicę i te świeczki takie.

– To był Braun.

– Braun, o właśnie. Był taki polityk, no to on właśnie kontrowersyjny jest cały czas, ale chyba w Parlamencie Europejskim teraz…

– W eurokołchozie bierze pieniądze!

(Warszawa, mężczyźni)

– No tak, ta nocna zmiana taka legendarna. No to w sumie tak. Bo to wtedy było, obalony rząd został jeden, Olszewskiego, który był legalnie wybrany. To w sumie fakt. To tutaj kolega może mieć rację.

– „Panowie, policzmy głosy”.

– O tym się nie mówi tak głośno.

(Warszawa, mężczyźni)

– No ale teraz ciężko o taką jakby jasną, klarowną, przejrzystą informację. Bo nie wiem, na WP się coś czyta. Później na przykład na jakimiś innym portalu, coś innego. Onet na przykład. Później właśnie oglądamy coś na YouTube.

– Każdy ma swój przekaz i udowodnij, że to jest prawda.

(Warszawa, mężczyźni)

– Niestety telewizji się nie da oglądać, jakichś TVN-ów czy innych, Jedynek, to już jest takie dno, że to naprawdę… ja nie mogę tego oglądać.

– TVN jest bardzo lewicowy, tam są tylko wartości jedynie lewicowe. No a Republika jest odbiciem tego…

– Nie mogę do końca wierzyć co, oni mówią, co oni chcą przekazać, bo są też właśnie bardzo ukierunkowani na jeden jakiś tam swój tor…

– Na swoje bańki informacyjne, tak to się chyba nazywa.

(Chełm, mężczyźni)

Więc patrząc na to, czy telewizja, którą oglądamy, jest bardziej prawicowa, lewicowa, czy powiedzmy centrum, niestety to my, jako odbiorcy, jesteśmy w pewien sposób oszukiwani, bo słuchamy to, co byśmy chcieli usłyszeć, co nie zawsze koniecznie jest prawda.

(Warszawa, kobiety)

– Mnie jakoś Rymanowski przypadł do gustu. Też taki z Polsatu... tylko teraz nie pamiętam, wypadło mi jak się nazywa...

– Tak, ale jeszcze drugi, też na Polsacie… taki młodszy chłopak. Ten Rymanowski, to już wiadomo, że jest doświadczony. Umie zadać trafne pytania. Ma też jakieś riposty. Jak sobie przypomnę tego chłopaka, to później powiem. On też jest bardzo inteligentny, taki bystry. On jest bardziej z Interii, bo Polsat jest z nią jakoś połączony.

– Ja ufam Polsatowi, bo oni są trochę bezstronni.

(Warszawa, kobiety)

– …ja jestem zdania, że po prostu każde informacje należy zweryfikować z kilku źródeł. Żeby miało, na tyle było… Bo czasami jest jedna sytuacja, jest tyle różnych narracji, że się można zdziwić. A koniec końców to wychodzi jakaś duperela. Rozdmuchana do megajakiegoś, nie wiem, problemu.

– Ktoś z kontekstu wyrwał, coś jakieś zdanie i potem…

(Ełk, mężczyźni)

Obszary zainteresowania polityką

– Które informacje odrzucacie, które są dla was nieciekawe, nie obchodzą was. Jakie to są informacje z tego świata polityki?

– Jak prowadzą jakieś obrady i tematy, które w ogóle nas nie dotyczą.

– Obrady Sejmu?

– Tak. Człowiek nawet tego nie słucha. Tego się nie ogląda.

– Jest jeszcze coś takiego, co jest dla was nieciekawe, nudne, co was nie interesuje?

– Teraz w ogóle jest ciekawie (śmiech). Ja to czasami nawet wyłączam… jak są między nimi jakieś rozgrywki, jak kłócą się między sobą, to w tym momencie człowiek już przełącza pilotem.

(Chełm, kobiety)

– Wydaje mi się, że polityka to jest, gdzie oni ciągle się kłócą. Jak oglądam telewizję, to się kłócą. Nie ma nigdy spokoju, zawsze nie. Czy to, czy z PiS–em, zawsze coś.

– I czy to jest jakieś irytujące, męczące?

– No właśnie to jest dla mnie, dlatego też czasami telewizji nie oglądam. A jak oglądam, to tylko ciągle się kłócą. I tam nie ma porozumienia.

(Ełk, kobiety)

Ja się interesuję w umiarkowanym stopniu, tyle co powiedzą w wiadomościach, czy jakieś informacje, które usłyszę w radiu. Czasem coś przeczytam w internecie, ale sama jakoś nie drążę tych tematów.

(Warszawa, kobiety)

[O rozmowach o polityce przy stole z rodziną]

– Tak, czasami. Także niekiedy z niektórymi ludźmi lepiej nie.

– Dokładnie.

– Że ktoś wie lepiej.

– Tak i to, jeżeli się ma inne zdanie, to już stają się wrogiem. Więc to tak jest.

(Ełk, kobiety)

Może też dlatego, że jestem mamą dziewięciolatka, który… może to śmiesznie zabrzmi, ale się interesuje, co się dzieje. Bardzo niepokoi mnie to, że w różnych wiadomościach…, kiedy dziecko też ogląda, bo on się też nas pyta… chociażby teraz ta sytuacja w świecie… to jest takie zaburzenie stabilizacji, poczucia bezpieczeństwa.

(Warszawa, kobiety)

Więc tutaj przykład, nie wiem, może głupi, nie głupi, Konfederacji, gdzie były wybory, nie jestem ich wyborcą, jak najbardziej, to mogę się przyznać, nie głosowałem na nich, ale widziałem tą śmieszną zależność, gdzie cokolwiek ktoś z ich członków partii tam zrobił, to za chwilę były już tam posty na Twitterze, na Facebookach, polityków czy PiS-u, czy polityków Koalicji, czy tam PO i tym podobne, które były negatywne o tej i o tej osobie, że zrobiła to i tamto i w ogóle i w ogóle, co do czego się okazywało, że to nie było jakieś tam coś złego, tylko zwyczajna po prostu rzecz, błahostka. Tych przykładów było mnóstwo wtedy, pamiętam z kampanii wyborczej.

(Chełm, mężczyźni)

Jak są jakieś kwestie, które mnie bardziej interesują, coś bardziej mocnego… wojna, kwestie uchodźców… jakieś bardziej gorące tematy, to wtedy zaczynam się wczytywać, o co właściwe chodzi i dlaczego ludzie są poruszeni.

(Warszawa, kobiety)

Tusk chciał, żeby tak wysyłać? Jak to tak było jakoś mówione? Coś tam było jakaś kwestia, że tam jakaś kłótnia była. Nie Tusk? Kto tam chciał naszych. Nasz prezydent mówił, że nie puści. Że nie puści i ja mówię, że rząd nasz nie wypuści naszych żołnierzy.

(Ełk, kobiety)

Co na przykład, że nauczanie, że dzieci od małego się muszą uczyć już rzeczy związane z seksem na przykład. Dzieci małe w podstawówce. No to schodzimy w tego tematu. Dobra, to schodzimy. I to właśnie mnie irytuje.

(Ełk, kobiety)

– Ale ty mówisz o tej ustawie, o tej, w razie godziny W, tak? Ewakuacyjna. Plan ewakuacyjny dla…

– Wysiedlenia.

– A, to tam dawali przewodniki, tak…

– Masz ustawę podpisaną, właśnie o ewakuacji ludności.

– W razie W, ale jest (ns) dla Polaków, a Ukraińców tu zostawią.

– No właśnie.

– To jest coś takiego.

– Że oni chcą nas wyplenić stąd, a Żydy przyjmą i Ukraina.

(Ełk, mężczyźni)

Oglądałem w Gliwicach chyba, wyszło, chyba jeden lekarz czy lekarka, 365 dni w roku dziennie pracowała 13 godzin. Biedna kobieta, taka zapracowana. Kiedyś jak poszukują chirurga. Pi……ny [wulgaryzm]. Miał w czterech miejscach na raz dyżur, a i tak go w żadnej nie zastałem.

(Ełk, mężczyźni)

No bo mi się nie podoba, tak jak cały czas mówię, jest jątrzenie jednych Polaków na drugich Polaków. Manipulowanie Polakami przez jakieś tam media. Niekoniecznie to są polskie media. Bardzo często to są media wpływów. I bardzo mi się to nie podoba.

(Warszawa, mężczyźni)

Ostatnio widziałem, aż nie mogłem uwierzyć, to nie była sztuczna inteligencja. Widziałem występ jeszcze świętej pamięci Lecha Kaczyńskiego w TVN, gdzie występował w jakimś teleturnieju na rzecz Fundacji TVN. Nie wiem, który to był rok. Ze 20 lat temu to było, tak.

(Warszawa, mężczyźni)

„Dobra” i „zła” polityka

To jest zło konieczne. Trochę nie mamy wyjścia. Wielu ludzi, którzy mogliby uprawiać tą politykę i mogliby coś wnieść pozytywnego do tej polityki, po prostu nie chce do niej pójść. Mamy, co mamy. Czy ona jest dobra? Trudno powiedzieć. Na pewno jest frustrująca.

(Chełm, kobiety)

Taka nowa partia powinna przeprowadzić sondaż, czego ludzie chcą, właśnie z różnych partii.

(Warszawa, kobiety)

– Może więcej sondaży, na przykład ankiety, żeby ludzie wyrazili swoją opinię. W tym kierunku.

– Ale zobacz, robią taką opinię, tak. I nowa partia. Robią opinię. Przykładowo to, to, to. Większość jest za tym. No to dobra, idziemy w to.

(Ełk, mężczyźni)

Ja to rozumiem w ten sposób, że jeżeli coś dotyczy rolników, to powinni się wypowiadać rolnicy. Oczywiście wiadomo, że to muszą być jacyś przedstawiciele tych rolników. Jeżeli coś dotyczy pielęgniarek… a nie do końca tak jest...zazwyczaj nie ma tych porozumień między przedstawicielami danych grup społecznych, czy grup zawodowych a rządem. To widać na każdym kroku, bo nie byłoby tych strajków, demonstracji i tego wszystkiego.

(Warszawa, kobiety)

– Tak pani do tego podchodzi?

– Tak. Czy mnie to dotknie.

– Czy to jest dla mnie dobre?

– Tak. Przepisy ruchu drogowego, te zmienione ostatnio, czy mnie w jakiś sposób mogłoby to dotknąć. Tak to oceniam.

(Chełm, kobiety)

– To chyba dotyczy tego, co ja zyskuję, jako poszczególna jednostka, czy to nie jest tak?

– To jest bardzo ważne.

– Co mi daje to, jak rządzi rząd.

– Może jeszcze jakieś inne kryteria przychodzą wam do głowy?

– Ja mam takie kryterium, że istotne jest, żeby dla wielu ludzi…, żeby wielu ludziom żyło się lepiej. To, co tworzymy dzięki polityce dla szerszego społeczeństwa

– Ja mam pytanie. Jeżeli…

– Przepraszam, czyli skala tego jest taka, że dużo ludzi?

– Tak. To niekoniecznie musi być korzystne dla mnie. Niech będzie 500, 800+ czy jeszcze parę innych sytuacji. Cel był trochę inny, ale tak czy inaczej wspomogło to dość istotnie choćby rodziny, które mieszkają na wsi.

(Warszawa, kobiety)

– (…) brakuje takiej partii, która by tak naprawdę dbała o tych najbardziej bezbronnych, czyli o dzieci i osoby starsze. No bo dziecko jest bezbronne.

– A osoba starsza za……..ła [wulgaryzm] całe życie i trzy czwarte emerytury albo więcej wydaje na leki. I co to z takiego życia?

– Nie, ale chodzi mi już o to, że dziecko tam zdrowy człowiek obroni, tak?

– No zgadza się.

– Ciężka choroba dziecka… Dwa miliony. Czemu rząd tego nie zapłaci, tylko zbiórki jakieś.

(Ełk, mężczyźni)

– Akurat, nie wiem, 800+. Ale to tak w sensie, że w końcu rząd daje pieniądze ludziom, a nie zabiera. Już, tak ja wiem, że to nie jest do końca też dobre. Bo to też rodzi zło i patologię i różne takie niedobre rzeczy.

– Inflację.

– Ale gdzieś tam tak, tak na szybko, na potrzeby tutaj… To mówię jakiś przykład, gdzie wydaje mi się, że państwo, jak to się mówi, dało coś dobrego dla obywatela, a nie go tam dokręcało czymś jeszcze.

(Warszawa, mężczyźni)

Interes przede wszystkim nasz, a nie osób przypływowych, przybywających z zagranicy. Żebyśmy my czuli, że my jesteśmy na pierwszym miejscu i nasze dobra, nasze parytety są najważniejsze. Później dbamy o resztę.

(Warszawa, kobiety)

– Powinni jakoś rozsądnie wydawać te pieniądze. Ludzie, jeżeli pierwszeństwo ma u lekarza Ukrainiec, to jak to się ma być dobrze w tym kraju? I że przekazujemy im pieniądze. Troszeczkę zadbać o nas i o ten kraj, a nie rozdawnictwo na prawo i lewo. Jeszcze ciapaków nawpuszczać, no.

– Małolaci chodzą Ukraińcy, ci co powinni na wojnie w moim wieku za…….ać [wulgaryzm]. On tutaj zjeżdża i co, jest chroniony. Pieniądze z państwa, za frajer…

(Ełk, mężczyźni)

– Podobnie też pani … o tym mówi, że to płynie do nas jednak z Unii.

– Tak jak… tylko teraz nie wiem, jak to jest, ale jak były dofinansowania na różne budowy i tak dalej, to uważam, że fajnie. Po prostu oceniam to po tych tabliczkach, że to było sfinansowane z jakichś dofinansowań. OK, uważam, że to fajne rozwiązanie, że ta Unia coś nam dała.

– Czyli to jest dobra polityka?

– Tak. Uważam, że my z nich ciągniemy (…)

(Warszawa, kobiety)

– No jeżeli jest jakiś tam program i ktoś go realizuje, bo ktoś na niego zagłosował. Realizuje w jakimś tam zakresie tą politykę, no to jest dobra polityka.

– Dobra, bo spełnił obietnice, tak.

– Tak. Jeżeli ktoś obiecuje, a po pierwszych trzech, czterech, pięciu miesiącach, nie wiem, czy roku nic nie dowiózł, no to znaczy, że to jest zła polityka względem tego, bo oszukał cały… no tych swoich wyborców. No i to jest zła polityka.

– Jak ktoś może mówić, że mur na granicy polsko-białoruskiej nigdy nie powstanie i to jest złe rozwiązanie. A później się tym chwali, że to on wybudował na przykład. To jest dużo takich przykładów.

(Warszawa, mężczyźni)

Natomiast w momencie, kiedy nie robi się metra do Wilanowa... obiecuje się, że będzie w pięćdziesiątym, sześćdziesiątym czy siedemdziesiątym… ja mogę nie dożyć. W jednej z królewskich dzielnic w Wilanowie powinno powstać przede wszystkim metro, a jak będzie za dużo pieniążków, to tramwaj. To jest fajna inwestycja Trzaskowskiego, że zrobił najpierw tramwaj.

(Warszawa, kobiety)

– I ja bym powiedział to tak. Ja znam to z powieści, mówi były PGR. Ludzie mieli pracę. Tam kradli, ale dali dla człowieka też. Andrzej Lepper, dlaczego nie żyje? Bo szedł, k.…a [wulgaryzm].

– Bo go za…li [wulgaryzm].

– Bo szedł za rolnikami, za ludźmi, za takimi… Za takimi robolami co tutaj siedzimy. Nie za takim, co za biurkami siedzą, tylko za takimi ludźmi jak my. Za chłopem, za budowlańcem, za elektrykiem, za normalnym takim…

(Ełk, mężczyźni)

Postrzeganie polityków – kim są, jacy to ludzie?

– Nie martwi się o nic. Pieniążki lecą. Ma eleganckie życie. Nie musi się martwić od pierwszego do dziesiątego, że mu zabraknie. Ma już swój… ten domek. To tam się wyśpi, zje za darmo. (…)

– Mnie się wydaje, że to są normalni ludzie, normalni ludzie. Mają rodziny, mają dzieci. Mają też swoje problemy na pewno.

– Oni są gorsi od zwykłych ludzi.

(Ełk, mężczyźni)

Bez kręgosłupa moralnego jakby. Przynajmniej tak mi się wydaje, bo powiedzą wszystko, co ślina na język. Znaczy, co trzeba powiedzieć, żeby no jakby zdobyć elektorat, żeby przepchnąć jakąś ustawę. Żeby ululać ludzi i mogli kręcić swoje lody. Myślę, że uczciwi, honorowi ludzie do polityki raczej nie idą.

(Ełk, mężczyźni)

– Polityka po prostu charakteryzuje ludzi, później. Jeżeli zdobędziesz władzę to zmieniasz się.

– Mam takie wyobrażenie, że jak był pierwszy rząd, to jakoś tak wydaje mi się, że ci ludzie, niektórzy politycy rzeczywiście jakoś tak mieli te dobro Polski, że tak powiem na pierwszym miejscu.

(Warszawa, mężczyźni)

Na przykład jak jest w Anglii i jak politycy przyjeżdżają na jakieś rady albo coś. Oni przyjeżdżają normalnie albo rowerem, albo autobusem, albo tramwajem, nie ma tam jakichś luksusów, kurde, jakiejś tam szarpaniny, jakichś tam w ogóle przepychanek, tam jest spokój, kurde. Ten krąg jest kurde mały, nie ma tyle tych posłów, nie ma tam kurde świniopasów konkretnych, że jeden ma to, drugi tamto, limuzyną przyjeżdża, ten helikopterem. Dla mnie polityk powinien być skromny, normalnie człowiek tak jak my, i tyle.

(Warszawa, mężczyźni)

Słuchaj, ty byś nie chciał być na ich miejscu? Siedzieć tam, sobie przechodzić na stołki, tak o (…) Ty na godzinę idziesz do roboty, tam 30, czy ileś tam złotych. On co minutę ma naliczane pieniądze.

(Ełk, mężczyźni)

– Mieszkał w M2, dojdzie do władzy, a on już kurde jedzie limuzyną i już mu chałupę budują, tam iluś piętrową, działki tyle, już zaraz staw ma…

– Na pewno w bloku nie mieszkają.

– I na pewno nie jest to jakaś klita, kawalerka.

– Nie, no mieszkają w bloku. Gdzieś coś słyszałem o jakimś.

– To może jacyś początkowi.

– Nie, o jakimiś grubym polityku słyszałem i też w bloku mieszka.

– To może z powołania jakiś.

(Ełk, mężczyźni)

–…Jest jakaś chęć zmiany przez wyborców… więc (…) ludzie dają im szansę, wchodzą do Sejmu, ale w wyniku jakiejś tam akcji są ogrywani przez dwóch, że tak powiem, mistrzów starej gry i następne wybory i już ich praktycznie nie ma. Są wchłonięci. Rozpadają się…

– Tu wiesz, chodzi o to, że po prostu, że się nic z tego, tak naprawdę nie wytworzyło…

(Warszawa, mężczyźni)

Społeczne wyobrażenia o „dobrych” i „złych” politykach

Wybieramy ludzi, wierzymy idealistycznie, że oni będą dla nas chcieli dobrze, a później, tak jak powiedziałem na początku, a propos bagna, jak postrzegam politykę, i oni wchodzą do Sejmu i nagle zapominają o tym skąd wyszli, z tego naszego małego Chełma, innego Pcimia Górnego czy Dolnego.

(Chełm, mężczyźni)

Jakoś widzę (ns) mają jakieś interesy, a z nami co? Tylko do głosowania jesteśmy potrzebni, nic więcej.

(Ełk, mężczyźni)

No to ja myślę, o takich politykach (ns), którzy tam się spotykają z ludźmi. Oni do niego mówią. On tak naprawdę tego nie słucha, bo on tylko chce być w telewizji. P….li [wulgaryzm] tylko po trzy, trzy po trzy.

(Ełk, mężczyźni)

No ale z plebsem nie gadają i co zrobisz? Niemowa, po prostu. Bo on co? Furą jeździ za bańki, tak?

(Ełk, mężczyźni)

Ja uważam, że myślą tylko przede wszystkim o sobie i o swoich potrzebach, a nie o nas jako narodzie tylko o sobie i to jest przerażające.

(Chełm, mężczyźni)

– Oni dbają tylko o siebie.

– I o swoją rodzinę.

(Chełm, kobiety)

Jakoś nie zauważyłem, żeby po wyborach ktokolwiek się nad naszym losem, jakieś ankiety, sondy czy cokolwiek… Żeby jakiś polityk przyszedł. Przed wyborami to wszędzie jeżdżą.

(Ełk, mężczyźni)

– Ja bym chciała, żeby… jak jest jakaś sprawa do podjęcia, to żeby słuchać ludzi. Zrobić jakieś ankiety, na przykład „Czy jesteś za?”. Tak jak idziemy na wybory, jest ważna sprawa, to przegłosujmy to.

– Żeby każdy Polak mógł się wypowiedzieć, a nie tylko oni.

(Chełm, kobiety)

Ale taka partia by miała poparcie, żeby słuchała ludu.

(Ełk, mężczyźni)

– Dokładnie, bo politycy budują taką atmosferę zagrożenia, jak mówicie, strachu i tych innych emocji, ale głównym jest zniechęcenie, że nie uczestniczymy w życiu publicznym, bo nie jest to w naszym interesie. Politycy nas zniechęcili, ta polityka to bagno, nie uczestniczymy, wychodzimy znowu od pierwszego zdania. Bo to jakby wraca zniechęcenie.

– Że tak właśnie grają na tych ludzkich emocjach, na tym strachu, na zniechęceniu. Widzicie, na przykład każde kolejne wybory to nie jest, że tak powiem, głosowanie na jakąś opcję polityczną, tylko przeciwko którejś, do tego doszło. To nie jest tak, że na przykład idziesz, głosujesz na prezydenta, bo to jest twój prezydent, tylko to, że nie, no nie wiem, tego drugiego, żeby ten drugi nie wygrał. To jest takie zastanawiające, do czego my doszliśmy po prostu w tym kraju, po trzydziestu latach.

(Chełm, mężczyźni)

– Ja uważam, że człowiek, który mówi, co czuje, to jest szczery.

– Szczery, naturalny, nie na siłę próbuje pokazać, że jest kimś ważnym.

(Chełm, mężczyźni)

– Takie ludzkie odruchy ma. Nie, że taki zadufany bubek.

– Że człowiek jest bardziej wtedy prawdziwy.

(Ełk, kobiety)

Problemy, którymi powinna zająć się nowa partia polityczna

Żeby przyjmowali ludzi bez kolejek. Że ja mam więcej pieniędzy, to co, jestem szybsza?

(Ełk, mężczyźni)

Gdybym nie zapłacił dwóch tysięcy, córka by nie chodziła, bo miała uszkodzenie kolana. W kolejce kazali mi czekać 1,5 roku. Ja nie mogłem czekać. Musiałem zapłacić pieniądze. Czyli znowu zbliża się do tego, że służba zdrowia jest niewydolna. Nie ma programu naprawczego służby zdrowia, nie ma żadna partia, która w tej chwili funkcjonuje, nie ma żadnego projektu na naprawę służby zdrowia. Możemy sobie zgadywać, możemy tworzyć jakieś wizje, ale żadna partia, która obecnie funkcjonuje, nie ma pomysłu na służbę zdrowia. Dzisiaj to byłby program, który rzeczywiście należałoby wdrożyć, żeby uzdrowić sytuację.

(Chełm, mężczyźni)

– Córka też korzysta z wizyt u specjalistów. Nieraz są terminy trzyletnie, że trzeba iść i prywatnie to ogarnąć.

– Dzwonią ostatnio… gdzie skierowanie było na cito, to na cito, to jest przyszły rok na lipiec. Nie oszukujemy się, nie wszystkich stać iść prywatnie.

– Moja córka czekała 3 lata.

(Chełm, kobiety)

Dlatego na przykład, jak ktoś jest chory, czy chce gdzieś do jakiegoś specjalisty, to musi czekać rok czasu, żeby pójść. Żeby zrobić USG, to jest to samo, rok czasu czeka się na jakieś badania, na jakieś różne porady specjalistyczne, ludzie czekają po prostu.

(Chełm, mężczyźni)

– I nie ma pieniędzy na szpitale, szpitale są zamykane, nie ma sprzętu konkretnego.

– To właśnie służba zdrowia, szeroko pojęta, bo jakby nie patrzeć, to jest studnia bez dna. Nie wiem, czy dobrze zapamiętałem, że coś około 200 miliardów przeznaczamy rocznie na to, i de facto cały czas brakuje, że już w kwietniu niektóre szpitale już wykonały swój plan na cały rok, no to jest niesamowite. Tu kolega powiedział, że czasami się czeka rok, czasami po kilka lat, wiem, że do psychologa dziecięcego na NFZ zapisy są na rok 2034. Mamy 2026, 8 lat, dla dziecka, no to…

(Chełm, mężczyźni)

Ciężka choroba dziecka… Dwa miliony. Czemu rząd tego nie zapłaci, tylko zbiórki jakieś…

(Ełk, mężczyźni)

Funkcjonowanie przede wszystkim. I też, no nie wiem, te szpitale jakoś ujednolicić, żeby to nie każdy szpital sam sobie rządził, tylko żeby to też było jakieś odgórne, każdy, że tak powiem, miał jakiś swój plan, i żeby to realizować, a nie kto zostanie dyrektorem, tak to idzie, i pieniądze idą na prawo, lewo, tak jak w polityce.

(Chełm, mężczyźni)

Zrobię porządek w NFZ. Przede wszystkim przyjrzę się lekarzom. Ich niegospodarności, tym fałszywym wydatkom. Nie, wszystkie będę też nadprodukcje nadliczbowe, te operacje… Bo jednak ludziom się należy. Te pieniądze, żeby nie znikały i były dla dzieci. Na leczenie samo, na operacje.

(Ełk, mężczyźni)

Ministerstwo Zdrowia tym zarządza. Dlaczego sprzęt ma stać nieużywany, a ludzie umierają…

(Chełm, kobiety)

– Ale to jest polityka, bo politycy na to pozwalają.

– Dla nas, tutaj dzisiaj polityka jest najważniejsza.

(Chełm, kobiety)

Żadna partia, która obecnie funkcjonuje, nie ma pomysłu na służbę zdrowia.

(Chełm, mężczyźni)

– A jak oceniacie stosunek i podejście w ogóle polityków dzisiaj do systemu opieki zdrowotnej i do tej sytuacji?

– Mają wywalone dokładnie, mają wy…..e [wulgaryzm], no bo oni nie będą stali w kolejkach.

– Oni nie będą stali w kolejkach, bo ich przyjmą w trybie pilnym, oni prywatnie swoich mają.

(Ełk, mężczyźni)

– Ja składałam wniosek o mieszkanie trzykrotnie, mieszkałam na stancji z dziećmi. Nie dostałam mieszkania, bo mój metraż był za duży. Przekroczyłam o 5 metrów metraż. Nie dostałam, raz, drugi, trzeci. No i nie składałam. Kupiłam. Nie składam. Nic i nic, ciągle papiery: „Przekroczyła pani o 5 metrów”, bo ciągle na tym samym mieszkaniu przebywałam. Musiałam specjalnie do klitki iść. A Ukrainiec przyjedzie, jeden, drugi i zaraz dostanie mieszkanie na start.

– Ja jako osoba, która mieszka od dawna w Ełku, musiałam czekać. A oni tu przyjechali i od razu mieszkanie.

(Ełk, kobiety)

Ukrainiec dostaje mieszkanie socjalne. Jeszcze do tego pieniądze, do tego za darmo mieszkają. A Polska rodzina właśnie 10 lat czeka na to, żeby mieszkanie socjalne dostać, tak.

(Ełk, mężczyźni)

Plus inne mieszkania socjalne, które… sama znam przypadek. Mam znajomych, którzy nie dostali mieszkania, ale znam Ukrainkę, która dostała mieszkanie.

(Warszawa, kobiety)

– Tak, bo oni właśnie przyjechali tylko.

- Tak, mieszkania podrożały.

(Ełk, kobiety)

Ale my za granicą… ja jak pracuję we Włoszech, to ja nie dostaję mieszkania, nie dostaję zasiłku.

(Chełm, kobiety)

Ludzie, na pewno pan słyszy w mediach, i w ogóle, że ludzie zaczynają się buntować. Że Polacy powinni być na pierwszym miejscu. Dla Polski. A nie na przykład Ukraina. Bo zazwyczaj jak się słyszy to właśnie, że mają nawet dostęp do lekarza, tego przysłowiowego. Że Ukraińca przyjmą, a Polak musi siedzieć i czekać nie wiadomo, ile miesięcy, żeby pójść do lekarza. A Ukrainiec idzie i dostanie. No więc właśnie to.

(Ełk, kobiety)

– Oni mają od razu z pierwszej ręki wszystko. Tak jak kolega mówił, że do lekarza czekać po 3-4 miesiące. A oni od razu, w jeden dzień.

– Jeszcze kolejki są przedłużane przez Ukraińców, bo jeszcze Ukraińców wpychają na chama.

(Ełk, mężczyźni)

Jak moja kobieta jest opiekunką społeczną. Poszła z babcią do lekarza. Siedzą dwie godziny, czekają w kolejce. A przychodzi jakaś inna z Ukrainy i mówi: „Ja bez kolejki, bo z Ukrainy. Bo jestem z Ukrainy”. A ta babcia mówi: „A to co, jakaś nowa choroba?”. I tak nie powinno być. My jesteśmy u siebie. Bo jesteśmy u siebie. Oni u nas są gośćmi, powinni nas szanować. Tak jak przychodzę do kogoś w gości, to się zachowuję, jak się należy, bo jestem gość.

(Ełk, mężczyźni)

Całe centrum onkologiczne…, bo przyjechały dzieci z Ukrainy na leczenie i cały onkologiczny… to było koło Lublina, czy w Lublinie… to jest zgroza. Ludzie! Onkologiczny, bo z Ukrainy przywieźli na leczenie.

(Chełm, kobiety)

Żeby mieć w ogóle, zarobić na wkład na to mieszkanie, to jakie to są pieniądze, i 35 lat kredyt. Więc ci młodzi ludzie, nawet jeśli chcieliby mieć te dzieci, to ich po prostu na to nie stać.

(Chełm, mężczyźni)

Tak, o warunkach bytowych ludzi, dzięki którym mogą sobie pozwolić na zakładanie rodzin, dzięki którym ta dzietność właśnie jest, jaka jest teraz obecnie. I na przykład jak u znajomych było, mieli ratę 1700 zł, a nagle im się z 1700 rata robi na kolejne kilka lat w wysokości 3500. To jest znaczące, przy płacach minimalnych, jakie mamy w powiecie chełmskim, bo nie oszukując, jesteśmy jednym z najbiedniejszych regionów, powiatów, to to jest tragedia dla takich ludzi.

(Chełm, mężczyźni)

To co by wpłynęło na tą dzietność, dodatkowo, przy okazji, czyli unormowanie jakieś kredytów, hipotek i innych tego typu samowola banków, gdzie mamy WIBOR-y, mamy jakieś inne składowe, gdzie mamy na przykład… zaczynaliśmy kredyt z ratą 1500, a nagle nam się robi 3500.

(Chełm, mężczyźni)

Z tymi finansami, właśnie z tymi pożyczkami, z tymi kredytami, żeby unormować jakąś kwotę, a nie, że człowieka, który pracuje tam kilka lat i chce na przykład jakiś dobrobyt, żeby był, i tam rodzinę, żeby stworzyć.

(Chełm, mężczyźni)

Mieszkanie albo nawet żeby więcej było tych mieszkań, nawet tych socjalnych, żeby z miasta było tych mieszkań, żeby się tam w te długi nie wkręcać.

(Chełm, mężczyźni)

I myślę, że właśnie młodzież, gdyby oni mieli na przykład jakieś tam, kurde, zaproponowane mieszkanie czy coś, oni by się tam chyba bardziej uczyli i te dzieci by się rodziły te.

(Chełm, mężczyźni)