PUBLIKACJE

POKOLENIE INNE NIŻ WSZYSTKIE. Postanowiliśmy przyjrzeć się najmłodszemu pokoleniu dorosłych Polaków, czyli tzw. generacji Z (18–29 lat) oraz trochę starszym millenialsom, czyli pokoleniu Y (30–44 lata), którzy stanowili dla niego grupę porównawczą. O najmłodszych Polakach powstaje obecnie wiele materiałów publicystycznych, donoszących o pewnego rodzaju „kryzysie”: młodzi ludzie nie wiedzą, co to praca, nie myślą poważnie o przyszłości, są roszczeniowi, nieodpowiedzialni, rozchwiani emocjonalnie. W naszym sondażu chcieliśmy przekonać się, na ile te utarte wyobrażenia odpowiadają rzeczywistości i czy najmłodsi Polacy rzeczywiście tak bardzo różnią się choćby od poprzedniego pokolenia. Pytaliśmy o najróżniejsze dziedziny ich życia: zarówno o wyznawane przez nich wartości oraz cele życiowe – dużo miejsca poświęciliśmy zwłaszcza ich planom prokreacyjnym oraz postawom wobec rodzicielstwa – jak i o doświadczenia czy oczekiwania w dziedzinie zawodowej, sposoby korzystania z mediów społecznościowych, kondycję psychiczną, życie towarzyskie, uczuciowe i erotyczne, poglądy na temat ról płciowych oraz różnic między kobietami a mężczyznami, czy wreszcie o wizję przyszłości i towarzyszących jej wyzwań.

Omawiane w tomie dane dotyczące tych zagadnień pochodzą z ogólnopolskiego, ilościowego badania Centrum Badania Opinii Społecznej, przeprowadzonego w dniach 11 października – 11 listopada 2024 roku na próbie kwotowej dorosłych mieszkańców Polski w wieku 18–44 lata, liczącej 1573 osoby. Sondaż zrealizowano głównie metodą wywiadów bezpośrednich wspomaganych tabletami (MOBI – 88,7%) oraz w mniejszym stopniu – wywiadów internetowych (CAWI – 11,3%).

Niniejsze wydanie „Opinii i Diagnoz” składa się z ośmiu rozdziałów.

Pierwszy dotyczy wyznawanych przez młodych ludzi wartości oraz ich ogólnych celów życiowych. Dowiemy się z niego m.in., że do najważniejszych dla obu pokoleń wartości należą: rodzina, dobre zdrowie, uczciwość czy spokój – czym młodzi ludzie nie wydają się szczególnie różnić od reszty społeczeństwa – a do najmniej ważnych: sława czy bogactwo. Dla starszego pokolenia millenialsów wyraźnie częściej ważne są wartości tradycyjne, takie jak wiara czy patriotyzm. Kobiety bardziej niż mężczyźni cenią wartości postmaterialistyczne, przy czym do takich wartości jak kontakt z kulturą, dbanie o środowisko czy równe traktowanie szczególnie dużą wagę przywiązują kobiety z pokolenia millenialsów.

Drugi, najdłuższy rozdział poświęcono postawom wobec rodzicielstwa i planom prokreacyjnym – jest to jeden z kontekstów, w których o młodych Polakach mówi się w mediach najczęściej, jako że w ostatnich latach wskaźnik dzietności osiąga rekordowo niskie poziomy (zaledwie 1,099 w 2024 roku1). Z zaprezentowanych w rozdziale danych wynika, że zdecydowana większość przedstawicieli pokoleń Z i Y uważa, że wychowanie dziecka w obecnych czasach jest dużym wyzwaniem, wiąże się z wieloma wyrzeczeniami oraz że można wieść szczęśliwe, spełnione życie, nie mając dzieci. Jednocześnie badani dostrzegają wiele pozytywnych aspektów rodzicielstwa: ogromna większość uważa, że dzięki rodzicielstwu można wiele się nauczyć oraz że posiadanie dzieci sprawia wiele radości. Ponadto zdecydowana większość sądzi, że rodzicielstwo jest naturalnym etapem w życiu człowieka, a dzieci nadają życiu sens. Z rozdziału dowiemy się też, jak wiele dzieci chcieliby mieć przeciętnie młodzi Polacy, ile mają ich w rzeczywistości, a także jaki jest ich zdaniem idealny wiek na posiadanie pierwszego dziecka czy też minimalny metraż mieszkania dla pary, która decyduje się na potomstwo. W dalszej części omówione zostały również plany prokreacyjne Polaków z pokoleń Z i Y oraz potencjalne bariery dla rodzicielstwa.

Trzeci rozdział dotyczy doświadczeń i oczekiwań młodych Polaków w sferze zawodowej. Dowiemy się z niego m.in., jaki jest wśród nich poziom satysfakcji oraz poczucie sensu wykonywanej pracy, a także które kryteria są dla nich kluczowe przy wyborze nowego miejsca zatrudnienia. Poznamy też ich oczekiwania odnoszące się do płac – przedział dochodów, który pozwala według nich na życie na dobrym poziomie w ich okolicy – oraz stosunek do zasady work-life balance.

Czwarty rozdział poświęcono sposobom korzystania przez młodych Polaków z mediów społecznościowych. Ten wątek również często przewija się w publicystyce dotyczącej pokolenia Z, zresztą właśnie z nadmiernego pogrążenia w wirtualnym świecie wywodzi się wiele przypisywanych mu cech. Trzeba też przyznać, że była to pierwsza generacja dorastająca ze smartfonami w rękach, więc jeśli gdzieś należałoby szukać źródeł jej potencjalnej odmienności, to zapewne tutaj. Z przedstawionych w rozdziale danych wynika m.in., że media społecznościowe stanowią dziś dla najmłodszych badanych główne źródło informacji o świecie i że faktycznie spędzają oni przeciętnie znacznie więcej czasu na ich przeglądaniu niż millenialsi. Jednocześnie analizy dowodzą, że częstsze korzystanie z mediów społecznościowych koreluje z gorszym samopoczuciem. Z rozdziału dowiemy się jeszcze, z jakich dokładnie serwisów korzystają młodzi Polacy i jakie różnice zachodzą tu ze względu na płeć czy przynależność pokoleniową.

Piąty rozdział porusza z kolei zagadnienie kondycji psychicznej młodych Polaków, co również stanowi częsty temat artykułów publicystycznych, na które możemy natrafić w prasie czy internetowych serwisach informacyjnych. Czy mamy tu rzeczywiście do czynienia z kryzysem? Z rozdziału dowiemy się, jak często badani deklarowali odczuwanie rozmaitych emocji – pozytywnych i negatywnych – w ciągu ostatniego roku, a także jak oceniają swój stan zdrowia psychicznego i czy zdarzało im się korzystać z pomocy psychologicznej bądź przyjmować leki psychotropowe.

Szósty rozdział poświęciliśmy relacjom badanych z innymi – a zatem ich życiu towarzyskiemu, uczuciowemu oraz erotycznemu – jako że często wspomina się w ostatnim czasie o problemie osamotnienia i izolacji dotykającym młodych ludzi. Wiąże się go nierzadko z przenoszeniem się relacji rówieśniczych do mediów społecznościowych czy kryzysem zdrowia psychicznego wśród młodych, a w kontekście relacji romantycznych mówi się też o postępującej polaryzacji światopoglądowej między młodymi lewicowymi kobietami a prawicowymi mężczyznami. W rozdziale starano się ustalić, czy któraś z tych tez znajduje potwierdzenie w danych. Ponadto dowiemy się, jak rozbudowane życie towarzyskie prowadzą młodzi Polacy, ilu z nich jest w związku, gdzie poznali swoich obecnych partnerów bądź partnerki lub jakich relacji szukają, a także na co przede wszystkim zwracaliby uwagę, gdyby mieli teraz wchodzić w nowy związek. W dalszej części omówiono również dane dotyczące ich aktywności seksualnej – co ciekawe, w najmłodszej, „studenckiej” kohorcie wiekowej (18–24 lata) okazała się ona ponadprzeciętnie ograniczona.

Siódmy rozdział omawia z kolei przekonania młodych Polaków dotyczące ról płciowych – zarówno pokolenie Z, jak i millenialsi dorastali w okresie dynamicznych przemian obyczajowych, które przyspieszyły w Polsce po 1989 roku wraz z otwarciem się kraju na Zachód, dlatego interesowały nas opinie badanych na ten temat. Spośród stwierdzeń opisujących tradycyjne wzorce męskości z największym poparciem respondentów spotkały się te, które wymagały od mężczyzn uprzejmości względem kobiet oraz podstawowej zaradności. Tradycyjne wzorce kobiecości były znacznie wyraźniej kontestowane, jednak trwałe okazały się zwłaszcza wymagania dotyczące wyglądu kobiet, a w mniejszym stopniu również ich wstrzemięźliwości seksualnej. Mężczyźni znacznie częściej bronili tradycyjnych wzorców płciowych – zarówno tych odnoszących się do nich samych, jak i do płci przeciwnej. Na koniec poprosiliśmy też badanych o umiejscowienie się na skali męskości–kobiecości, na której 1 oznacza „całkowicie męski(a)”, a 7 „całkowicie kobiecy(a)”. Tylko niecała połowa respondentów wybrała skrajne punkty skali, a więcej niż co dziesiąty nie umiejscowił się ani bliżej bieguna męskiego, ani kobiecego. Co piąty mężczyzna identyfikował się jako bardziej kobiecy niż męski wobec zaledwie co dwudziestej kobiety plasującej się po męskiej stronie skali.

Wreszcie ostatni, ósmy rozdział poświęcono opiniom młodych Polaków na temat wyzwań stojących przed ich pokoleniem, o których również mówi się obecnie w mediach bardzo wiele. Jak się okazało, listę zagrożeń przyszłości, które budziły w młodych Polakach największe obawy, otwiera groźba masowych migracji ludności z Afryki i Bliskiego Wschodu do Europy oraz wybuchu trzeciej wojny światowej. Z rozdziału dowiemy się też, jak młodzi Polacy porównują sytuację swojej generacji do sytuacji wcześniejszych pokoleń, a także jak wielu z nich myśli o przyszłości – swojej, kraju i świata – z pesymizmem.

Przedstawione rozdziały ukazują złożony i niejednoznaczny obraz młodego pokolenia, często odbiegający znacząco od jego publicystycznej wizji. Prezentowane dane mogą więc przyczynić się do obalenia kilku katastroficznych stereotypów na temat młodych, choć jednocześnie wskazują na ich realne problemy – czy to w zakresie korzystania z mediów społecznościowych, czy nawiązywania relacji damsko-męskich. Warto zresztą zwrócić uwagę, że w całym badaniu decydującą zmienną różnicującą postawy i opinie młodych respondentów okazywała się często nie tyle przynależność do pokolenia Z lub Y, ale płeć. Jest to zapewne związane z rosnącą polaryzacją światopoglądową między młodymi kobietami i mężczyznami, obserwowaną również w innych krajach – być może to właśnie to doniosłe w skutkach zjawisko szczególnie odróżnia młodsze generacje od starszych.