Po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w lutym 2022 roku Polska stała się jednym z najważniejszych politycznych partnerów Ukrainy. Polskie władze aktywnie wspierały Ukrainę na arenie międzynarodowej – do Polski trafiły również setki tysięcy ukraińskich uchodźców. W pierwszym okresie wojny relacje między oboma państwami cechowała solidarność i przekonanie, że powstrzymanie rosyjskiej agresji stanowi wspólny interes bezpieczeństwa zarówno Polski, jak i Ukrainy.
W kolejnych miesiącach pojawiły się jednak pierwsze poważne napięcia między oboma krajami. Ich bezpośrednią przyczyną stał się początkowo wzmożony napływ ukraińskich produktów rolnych na rynek Polski (a także innych państw Europy Środkowo-Wschodniej), umożliwiony przez tzw. korytarze solidarnościowe, wprowadzone przez Unię Europejską w reakcji na rosyjską blokadę portów czarnomorskich. Strona polska argumentowała, że zwiększony import destabilizuje krajowy rynek rolno-spożywczy i powoduje straty polskich rolników. Wprowadzenie przez Polskę ograniczeń importowych doprowadziło do konfliktu z władzami ukraińskimi, które postrzegały te działania jako sprzeczne z interesem Ukrainy, próbującej podtrzymać swoją gospodarkę w warunkach wojny. W wyniku sporu Ukraina złożyła skargę przeciwko Polsce (oraz innym krajom regionu) do Światowej Organizacji Handlu. Był to pierwszy moment od wybuchu wojny, w którym CBOS zaczął odnotowywać wyraźne spadki sympatii do Ukrainy, a w polskiej debacie publicznej pojawiały się otwarte głosy krytyki wobec Ukraińców.
Innym źródłem napięć stały się kwestie historyczne, które już wcześniej stanowiły istotny problem w relacjach polsko-ukraińskich: z jednej strony sposób upamiętniania polskich ofiar rzezi wołyńskiej z okresu II wojny światowej, a z drugiej – odpowiedzialnej za nią Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA). Pod koniec maja 2026 roku prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski podjął decyzję o nadaniu ukraińskiej jednostce wojskowej nazwy „Bohaterów UPA”. Bezpośrednią reakcją na to wydarzenie była decyzja prezydenta Karola Nawrockiego o odebraniu prezydentowi Ukrainy Orderu Orła Białego.
Kwestie dotyczące tematyki polsko-ukraińskiej, zarówno w kontekście konfliktu za naszą wschodnią granicą, jak i innych wymiarów relacji polsko- ukraińskich badamy w CBOS już od wielu lat. Od ponad trzech dekad analizujemy również stosunek Polaków do innych nacji, starając się określić, które z nich darzymy sympatią, a względem których odczuwamy niechęć. Ukraina wyraźnie zyskała w naszych oczach zaraz po wybuchu wojny, jednak od 2024 roku stosunek Polaków do Ukraińców systematycznie się pogarsza.
Niniejsza publikacja obejmuje dane sondażowe CBOS dotyczące różnych wymiarów relacji polsko-ukraińskich, pochodzące ze zrealizowanego w dniach od 2 do 12 lipca 2026 roku badania statutowego „Aktualne Problemy i Wydarzenia”. Zostało ono przeprowadzone w ramach procedury mixed-mode, wykorzystującej metody CAPI (65,5%), CATI (16,6%) i CAWI (17,9%), na liczącej 938 osób reprezentatywnej imiennej próbie pełnoletnich mieszkańców Polski, wylosowanych z rejestru PESEL.
Rozdział pierwszy tomu jest poświęcony stosunkowi Polaków do udzielania pomocy Ukraińcom. W związku z wejściem w życie (w marcu 2026 roku) ustawy ograniczającej pomoc dla uchodźców z tego kraju, zapytaliśmy Polaków o ich stosunek do konkretnych zmian, jakie z niej wynikają: ograniczenia możliwości korzystania ze świadczeń medycznych dla Ukraińców nieodprowadzających składek na ubezpieczenie zdrowotne w Polsce, a także odebrania możliwości korzystania z bezpłatnego pobytu w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania ukraińskim matkom z dziećmi powyżej 1. roku życia. Te szczegółowe pytania zostały poprzedzone naszymi standardowymi, wielokrotnie już zadawanymi pytaniami ogólnymi, pokazującymi, jak zmieniał się stosunek Polaków do uchodźców z Ukrainy na przestrzeni kilku ostatnich lat, od wybuchu wojny.
Drugi rozdział dotyczy kwestii polityki historycznej oraz pamięci zbiorowej i ich znaczenia w kontekście trwającej wojny pomiędzy Rosją a Ukrainą. Zapytaliśmy ankietowanych m.in. o to, czy, ich zdaniem, Ukraińcy mają prawo do własnych bohaterów, nawet jeśli zapisali się oni negatywnie w historii Polski, a także czy państwo polskie powinno reagować, kiedy inne państwo gloryfikuje postaci historyczne odpowiedzialne za zbrodnie na Polakach. W tej części publikacji przedstawiony został również stosunek ankietowanych do wspomnianego już odebrania prezydentowi Ukrainy Wołodymyrowi Zełenskiemu Orderu Orła Białego przez polskiego prezydenta – Karola Nawrockiego. Oprócz oceny słuszności tej decyzji ankietowani ocenili, czy przynosi ona Polsce więcej strat niż korzyści.
W trzecim rozdziale przedstawiono oceny badanych dotyczące skali międzynarodowej pomocy dla Ukrainy, a także ich przewidywania co do przyszłości tego kraju: z jednej strony – wyniku trwającej ponad cztery lata wojny z Rosją, a z drugiej – ewentualnej akcesji Ukrainy do Unii Europejskiej.
Kolejny rozdział poświęcony został generalnej ocenie stosunków polsko- ukraińskich. Omówiono w nim odpowiedzi badanych na pytanie o to, czy kwestie historyczne raczej łączą dziś oba narody czy może je dzielą, a także przedstawiono oceny ankietowanych dotyczące możliwości pojednania między Polakami a Ukraińcami.
Publikację zamyka rozdział opisujący, jak często i w jakich kontekstach Polacy stykają się obecnie z Ukraińcami, a także jaki zachowują wobec nich dystans społeczny (mierzony wariacją tzw. skali Bogardusa). O tę drugą kwestię pytaliśmy już w 2023 roku, co pozwala pokazać, jak dystans ten zmienił się w ostatnich latach wraz z rozpowszechnianiem się wśród Polaków nastrojów antyukraińskich.