PUBLIKACJE

W styczniowym badaniu ponownie, po około pół roku, zapytaliśmy Polaków o uczucia. Z jednej strony interesowały nas wszystkie emocje, jakie towarzyszyły im w ciągu dnia poprzedzającego badanie, z drugiej te, które odczuwali, myśląc o aktualnej sytuacji w Polsce. Badani wybierali z listy trzynastu uczuć, ich kolejność w każdym wywiadzie była ustalana w sposób losowy.

Emocje, jakie towarzyszą badanym na co dzień, stanowią mieszankę stanów przyjemnych i nieprzyjemnych, z przewagą w czołówce tych pierwszych i wybijającymi się ponad inne odczuciami zadowolenia, radości, szczęścia deklarowanymi przez ponad połowę pytanych (51%). Do pierwszej czwórki pod względem liczby wskazań zaliczają się również ulga i odprężenie (33%), zdenerwowanie, irytacja, zniecierpliwienie (27%) oraz duma i satysfakcja (25%). Około jednej piątej ankietowanych na dzień przed badaniem czuło znużenie (22%), strach, niepokój, obawę, lęk (22%), bezsilność, bezradność (20%), smutek, żal, przygnębienie (19%), a także entuzjazm i ekscytację (19%) oraz tęsknotę, nostalgię (18%). Nieco rzadziej doświadczano i złości, wściekłości, gniewu (14%). Najrzadziej deklarowano doznawanie uczucia wstydu i zażenowania (11%). Trzech na stu respondentów (3%) odpowiedziało, że nic nie czuło.

Krajobraz emocji stanowiących reakcję na aktualną sytuację w Polsce jest inny, przede wszystkim dlatego, że na pierwszą siódemkę składają się wyłącznie odczucia negatywne. Najczęściej doznawane w tym kontekście stany to niepokój (50%), irytacja (47%), bezradność (47%) i zażenowanie (43%). Relatywnie spora część badanych, myśląc o bieżącej sytuacji w kraju, czuje złość (32%), przygnębienie (28%) i znużenie (27%). W dalszej kolejności deklarowano zdziwienie (20%), rzadziej satysfakcję (14%), zadowolenie (13%), nostalgię (12%), a najrzadziej odprężenie (7%) i entuzjazm (6%).

Zmiany, jakie zaszły w emocjach „prywatnych” Polaków od poprzedniego pomiaru z lipca ubiegłego roku, są marginalne. Mając na uwadze pewną sezonowość stanów psychicznych, warto porównać obecne wyniki do tych sprzed roku. Co z tego porównania wynika? Badani obecnie częściej niż wówczas doświadczają takich emocji, jak zdenerwowanie (+5 punktów), tęsknota (+5 punktów), zdziwienie (+4 punkty), a także minimalnie częściej takich uczuć, jak znużenie (+3 punkty), bezradność (+3 punkty), smutek (+3 punkty) i strach (+ 3 punkty). Rzadziej niż w styczniu 2025 roku deklarowano doświadczanie odprężenia (-4 punkty), radości (-3 punkty) i ekscytacji (-3 punkty). Generalnie więc na przestrzeni roku obserwujemy wzrost odczuwania emocji nieprzyjemnych i spadek tych przyjemnych.

Emocje będące reakcją na to, co dzieje się w sferze publicznej, są tylko minimalnie lepsze niż pół roku temu. W stosunku do pomiaru z lipca ubiegłego roku przybyło osób, które myśląc o aktualnej sytuacji w Polsce, odczuwały satysfakcję (+4 punkty), natomiast ubyło doświadczających irytacji (-4 punkty) i złości (-3 punkty). Mniej osób deklarowało zaskoczenie, zdziwienie (-4 punkty). Co do pozostałych emocji nie obserwujemy większych zmian.

Jednym z czynników, który różnicuje doznawanie niektórych emocji (lub też po prostu gotowość do przyznania się do nich w trakcie wywiadu), jest płeć. Generalnie rzecz biorąc, kobiety w większym stopniu niż mężczyźni mówią o odczuwaniu emocji nieprzyjemnych, takich jak smutek (o 10 punktów procentowych częściej), strach (o 10 pp.), bezsilność (o 9 pp.) i złość (o 5 pp.), a rzadziej przyjemnych, jak odprężenie (o 4 punkty procentowe rzadziej) czy entuzjazm (4 pp.). Kobiety częściej też odczuwały niejednoznaczną pod tym względem tęsknotę, nostalgię (o 6 pp. częściej).

Wskazania różnią się zauważalnie także w zależności od wieku. Pozytywne stany ducha, jak radość, satysfakcja, odprężenie, generalnie częściej zaznaczają się u młodszych badanych (poniżej 45 roku życia), z kolei negatywne, jak smutek, strach złość, bezsilność, wstyd – u starszych (mających co najmniej 55 lat). Warto dodać, że najmłodsi badani wyróżniają się też odczuwaniem mniej przyjemnych emocji, jak irytacja, znużenie, a także – trudna do sklasyfikowania pod tym względem – tęsknota, nostalgia. Z kolei najstarsi ankietowani częściej niż pozostali deklarują niejednoznaczne odczucia zaskoczenia, zdziwienia.

Jakich emocji, jeśli chodzi o sytuację w kraju, doświadczali zwolennicy poszczególnych ugrupowań politycznych? Można zauważyć, że w ogólnym ujęciu, niezależnie od sympatii partyjnych, w emocjach politycznych dominują doznania negatywne. Stan emocji zbliżony do przeciętnego (a więc nadal nienajlepszy) prezentują potencjalni wyborcy Koalicji Obywatelskiej. Na tle ogółu wyróżniają się oni częstszym doświadczaniem zażenowania, ale też satysfakcji. Zwolennicy największej partii opozycyjnej, czyli Prawa i Sprawiedliwości są w gorszych nastrojach, kiedy myślą o bieżącej sytuacji w kraju. Bardziej niż ogół badanych charakteryzują ich takie odczucia, jak niepokój, złość, przygnębienie. Negatywne emocje relatywnie często deklarują zwolennicy obu Konfederacji, ale również partii Razem. Zwolennicy Konfederacji ponadprzeciętnie często jeśli chodzi o emocje polityczne doświadczają irytacji, wstydu, złości, bezsilności (tylko Konfederacja Korony Polskiej), znużenia (tylko Konfederacja Wolność i Niepodległość) i nostalgii (również tylko Konfederacja WiN). Sympatycy Razem wyróżniają się w tym kontekście takimi emocjami jak: niepokój, zdenerwowanie, bezsilność oraz znużenie, pod względem którego zbliżeni są do generalnie mniej różniącego się od ogółu pod względem doświadczania różnych stanów psychicznych elektoratu Lewicy.

Warto też przyjrzeć się emocjom będącym reakcją na bieżącą sytuację w kraju przez pryzmat płci i wieku badanych. Trzeba mieć jednocześnie na uwadze, że obserwacje te mogą być w jakimś stopniu powiązane, a nawet wtórne wobec zaprezentowanych wyżej emocji elektoratów, ponieważ zmienne, jak płeć i wiek wchodzą w skład charakterystyk wyborców poszczególnych ugrupowań¹Pokaż przypis. Jak wobec tego płeć i wiek respondentów wpływają na ich emocje „publiczne”? Po pierwsze, jeszcze raz można powtórzyć wcześniejszą obserwację – wśród analizowanych grup nie ma takich, wśród których w ogólnym bilansie pozytywne emocje górowałyby nad negatywnymi. Relatywnie najkorzystniej pod tym względem wypadają mężczyźni mający od 35 do 54 lat, a w dalszej kolejności – niezależnie od płci – badani powyżej 54 roku życia. Respondentów mających od 18 do 34 lat, a także kobiety w wieku 35–54 lata wyróżniają na tle ogółu częstsze negatywne i rzadsze pozytywne reakcje na to, co aktualnie dzieje się w Polsce.