Do najważniejszych zasad, których realizowanie kojarzy się badanym z demokratycznym państwem, zaliczają się te związane z wyborem przedstawicieli politycznych, a więc wolne i uczciwe wybory (za bardzo ważne dla uznania państwa za demokratyczne uważa je 93%) oraz powszechne prawa wyborcze (86%). Kluczowe są również takie zasady, jak równość wobec prawa (87%), ochrona wolności osobistej obywateli (85%) i dobór najlepszych ludzi do rządzenia krajem (85%). Bardzo istotne są ekonomiczne zobowiązania państwa wobec obywateli, jak zapewnienie dzieciom ze wszystkich rodzin równych szans kształcenia (83%), dbałość rządu o dobrobyt obywateli (82%), a także finansowanie przez państwo ochrony zdrowia, nauki i kultury (82%).
Zdaniem większości badanych w Polsce przestrzegane są zasady dotyczące demokratycznych wyborów, które są powszechne (93%), wolne i uczciwe (73%), oraz pluralizmu sceny politycznej (79%). W powszechnym przekonaniu istnieje także możliwość angażowania się obywateli w życie publiczne (81%). Na ogół podzielane są też opinie, że w Polsce państwo ponosi odpowiedzialność za życie gospodarcze (70%) i finansuje istotne społecznie dziedziny, jak ochrona zdrowia, nauka i kultura (73%), a także gwarantuje swobodę wyrażania poglądów i organizowania się (74%), chroni wolność osobistą obywateli (68%) i prawa mniejszości (56%).
Natomiast częściej jako deficytowe niż obecne w polskiej demokracji postrzegane są kwestie dotyczące równości wszystkich wobec prawa (52% uważa, że nie jest to realizowane, wobec 43% będących przeciwnego zdania) i kontrolowania działań rządu przez niezawisłe sądy (45% wobec 40%). W percepcji społecznej nie najlepiej wypada również dbałość państwa o wymiar ekonomiczno-socjalny, tj. równe szanse na uzyskanie przez dzieci wykształcenia (51% wobec 45%), dbałość rządu o dobrobyt obywateli (48% wobec 43%) i zapewnienie godziwych warunków życia najbiedniejszym (49% wobec 38%). Najbardziej krytycznie oceniana jest realizacja takich zasad, jak dobór najlepszych ludzi do rządzenia krajem (61% wobec 32%) i konsultowanie ze społeczeństwem ważnych decyzji państwowych (63% wobec 28%).
ROZUMIENIE DEMOKRACJI
Które z wymienionych cech systemu uważa Pan(i) za ważne, aby można było uznać państwo za demokratyczne, a które za nieważne?* Wolne i uczciwe wybory* Równość wobec prawa* Powszechne prawo wyborcze* Ochrona wolności osobistej obywateli* Zapewnienie dzieciom ze wszystkich rodzin równych szans kształcenia* Dobór najlepszych ludzi do rządzenia krajem* Wolność wyrażania poglądów i organizowania się* Dbałość rządu o dobrobyt obywateli* Finansowanie przez państwo ochrony zdrowia, nauki, kultury* Możliwość wyboru między programami partii politycznych* Odpowiedzialność państwa za życie gospodarcze* Aktywność obywateli w życiu publicznym* Kontrolowanie działań rządu przez niezawisłe sądy, m.in. Trybunał Konstytucyjny* Reprezentowanie woli wyborców przez parlament* Ciągłe konsultowanie ze społeczeństwem ważnych decyzji państwowych* Rządy prawa* Zapewnienie przez państwo godziwych warunków życia najbiedniejszym* Ochrona praw mniejszości* Przekazanie przez państwo jak najszerszych kompetencji samorządom i organizacjom społecznym* Ograniczenie interwencji państwa w życie obywateli* Ograniczenie przez państwo nierówności warunków bytu* Podporządkowanie mniejszości woli większości* Ograniczenie praw jednostki dla osiągania celów ogólnospołecznych
- Bardzo ważne (punkt 4 na skali)- Średnio ważne (3)- Niezbyt ważne (2)- To nie jest cecha demokracji (1)- Trudno powiedzieć- Ważność cechy (średnia liczba punktów)
/tabela/
EWALUACJA DEMOKRATYCZNEJ PRAKTYKI
Czy w naszym kraju przestrzegane są następujące zasady?* Jest powszechne prawo wyborcze* Istnieje możliwość wyboru między programami partii politycznych* Państwo ponosi odpowiedzialność za życie gospodarcze* Wybory są wolne i uczciwe* Mniejszość musi podporządkować się woli większości* Państwo finansuje ochronę zdrowia, naukę i kulturę* Dla osiągania celów ogólnospołecznych ogranicza się prawa jednostki* Obywatele mają możliwość aktywności w życiu publicznym* Wolność osobista obywateli jest chroniona* Istnieje wolność wyrażania poglądów i organizowania się* Państwo ogranicza nierówności warunków bytu* Państwo zapewnia godziwe warunki życia najbiedniejszym* Rząd dba o dobrobyt obywateli* Dzieci ze wszystkich rodzin mają zapewnione równe szanse kształcenia* Prawa mniejszości są chronione* Państwo przekazuje jak najszersze kompetencje samorządom i organizacjom społecznym* Sejm reprezentuje wolę wyborców* Są rządy prawa* Działania rządu są kontrolowane przez niezawisłe sądy, m.in. Trybunał Konstytucyjny* Wobec prawa wszyscy są równi* Państwo stara się jak najmniej ingerować w życie obywateli* Do rządzenia krajem dobiera się najlepszych ludzi* Ważne decyzje państwowe są konsultowane ze społeczeństwem
- Zdecydowanie tak (punkt 4 na skali)- Raczej tak (3)- Raczej nie (2)- Zdecydowanie nie (1)- Trudno powiedzieć- Stopień realizacji zasady (średnia)
/tabela/
Znaczenie poszczególnych cech systemu dla zdefiniowania go jako demokracji. Realizacja poszczególnych zasad w Polsce
/tabela/
ZMIANY?
Które z wymienionych cech systemu uważa Pan(i) za ważne, aby można było uznać państwo za demokratyczne, a które za nieważne?Wolne i uczciwe wyboryRówność wobec prawaPowszechne prawo wyborczeOchrona wolności osobistej obywateliDobór najlepszych ludzi do rządzenia krajemZapewnienie dzieciom ze wszystkich rodzin równych szans kształceniaDbałość rządu o dobrobyt obywateliWolność wyrażania poglądów i organizowania sięAktywność obywateli w życiu publicznymFinansowanie przez państwo ochrony zdrowia, nauki, kulturyCiągłe konsultowanie ze społeczeństwem ważnych decyzji państwowychMożliwość wyboru między programami partii politycznychReprezentowanie woli wyborców przez parlamentOdpowiedzialność państwa za życie gospodarczeRządy prawaZapewnienie przez państwo godziwych warunków życia najbiedniejszymKontrolowanie działań rządu przez niezawisłe sądy, m.in. Trybunał KonstytucyjnyOchrona praw mniejszościPrzekazanie przez państwo jak najszerszych kompetencji samorządom i organizacjom społecznymOgraniczenie interwencji państwa w życie obywateliOgraniczenie przez państwo nierówności warunków bytuPodporządkowanie mniejszości woli większościOgraniczenie praw jednostki dla osiągania celów ogólnospołecznych/tabela, 2021, 2025/
Czy w naszym kraju przestrzegane są następujące zasady? /tabela/
Cechy systemu społeczno-politycznego. Ważność cechy dla zdefiniowania ustroju jako demokratyczny. Ocena stopnia realizacji cechy w Polsce /tabela IV ’00, III ’03, III ’10, VII ’13, VII ’17, IV ’21, X ’25/
ZRÓŻNICOWANIA
Pogrupowanie cech ustrojowych w ogólniejsze czynniki definiujące demokrację. Wyniki analizy czynnikowej metodą „głównych składowych” z rotacją „Varimax” /tabela/
Rozumienie demokracji a wiek – średnie wartości czynnikówDemokracja socjalnaDemokracja proceduralno-konstytucyjnaDemokracja liberalnaDemokracja nieliberalna
/wykres/
Rozumienie demokracji a wykształcenie – średnie wartości czynników
/wykres/
Rozumienie demokracji a sytuacja materialna – średnie wartości czynników
/wykres/
Rozumienie demokracji a deklaracje polityczne – średnie wartości czynników
/wykres/
Rozumienie demokracji a stosunek do demokracji – średnie wartości czynników
/wykres/
Ocena realizacji poszczególnych zasad. Ocena funkcjonowania demokracji w Polsce. Współczynnik korelacji rho Spearmana /tabela/
Przewiń do góry